Lối vào tịnh lạc

Thực hành Tứ Niệm Xứ, hay Thân Quán Niệm Xứ, hoặc chỉ một đề mục trong nhóm thân Quán là niệm hơi thở, cũng giúp cho chúng ta có được an lạc và giải thoát ngay trong cuộc đời này.

Trong bài kinh Đại Niệm Xứ (Mahāsatipaṭṭhāna) thuộc Trường Bộ kinh, đức Phật dạy:

Này các Tỷ kheo, đây là con đường độc nhất, đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu bi, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh lý, chứng ngộ Niết Bàn. Ðó là Bốn niệm xứ.

Không phải ngẫu nhiên mà đức Thế Tôn lại xác chứng đây là “con đường duy nhất” (eka maggo) để chứng ngộ Niết Bàn. Tam Tạng kinh điển (Tipitakā) chứa đựng biết bao nhiêu lời chỉ dạy, hướng dẫn cho hành giả tu tập để thanh tịnh thân tâm, chánh trí sanh khởi, nhưng những lời dạy trong các Kinh (Suttanta), Luật (Vinaya), Luận (Abhidhamma) đều có mục đích duy nhất là giúp trở về quán sát lại thân tâm, từ đó hiểu rõ bản chất thật sự của chúng là gì. Đó là ba trạng thái khổ (dukkha), vô thường (anicca), vô ngã (anatta). Tam pháp ấn là bản chất của hiện hữu, thân tâm và thế giới. Thực hành Tứ Niệm Xứ là đi theo con đường nguyên thủy của đức Thế Tôn và chư Thánh Đệ Tử, cũng như sống trọn vẹn với lời dạy của ba đời mười phương chư Phật. Trong Pháp hành Tứ Niệm Xứ, Thân quán niệm xứ được xem là phổ biến và được nhiều người thực hành, nhiều trung tâm thiền tập trên thế giới áp dụng cho các hành giả nương về tu tập, đặc biệt là hai nước quốc giáo Thái Lan và Miến Điện. Trong chú giải kinh Tứ Niệm Xứ (aṭṭhakathā) có nói:

Hành giả ái nhiều, trí chậm, tánh thô tháo phù hợp với thân quán niệm xứ.Hành giả ái nhiều, trí nhanh, người sắc sảo phù hợp với thọ quán niệm xứ.Hành giả tà kiến nhiều, trí chậm phù hợp với tâm quán niệm xứ.Hành giả tà kiến nhiều, trí nhanh phù hợp với Pháp quán niệm xứ.Có lẽ, chúng sanh phần nhiều thuộc về căn tánh ái nhiều, trí chậm và tánh thô tháo nên thân quán niệm xứ phù hợp cho nhiều người. Trong thân quán niệm xứ lại có đề mục niệm hơi thở, xét về việc tu tập tịnh chỉ, đề mục hơi thở là một trong bốn mươi đề mục thiền định, đề mục phù hợp cho mọi căn tính, đặc biệt là những ai có thiên hướng thuộc tánh tầm.

Thực hành tứ niệm xứ

Thực hành Tứ Niệm Xứ, hay Thân Quán Niệm Xứ, hoặc chỉ một đề mục trong nhóm thân Quán là niệm hơi thở, cũng giúp cho chúng ta có được an lạc và giải thoát ngay trong cuộc đời này.

Thực hành Tứ Niệm Xứ, hay Thân Quán Niệm Xứ, hoặc chỉ một đề mục trong nhóm thân Quán là niệm hơi thở, cũng giúp cho chúng ta có được an lạc và giải thoát ngay trong cuộc đời này.

Quán niệm tử thi gồm nhiều giai đoạn khác nhau: trắng tái, chảy nước, sình trương, xanh xám, có nước vàng rỉ chảy, bị phân ra từng mảnh, còn là bộ xương hay đống bụi. Thời đức Phật còn tại thế, ở Ấn Độ có nhiều phương thức mai táng khác nhau: thủy táng, hỏa táng, lâm táng… Có những khu nghĩa địa, người chết được đem bỏ vào đó cho kền kền ăn, hoặc nhờ người trông coi nghĩa địa hỏa táng giùm. Một số thầy Tỳ kheo khi nhận được đề mục quán tử thi từ đức Phật hay các vị Thánh Đệ Tử, phải đến những khu nghĩa trang đó, quán sát trực tiếp thi thể phân hủy theo từng giai đoạn. Quán sát tận mắt những hình ảnh bất tịnh đó, mùi hôi thối xông trực tiếp vào mũi, người ta mới có thể tạo nên một ấn tượng trong tâm, và từ đó tham dục được đoạn trừ. Hiện tại, chỉ còn Tây Tạng mới giữ lại phương pháp điểu táng, còn có những khu rừng tử thi. Do đó, phương pháp hành trì này khó áp dụng trong thời hiện tại, quan sát trên các video hay sự tưởng tượng khó có thể giúp chúng ta nhờm gớm thân thể này. Nhưng việc nghĩ rằng thân này rồi sẽ nằm sâu dưới lòng đất, bị côn trùng cắn rút, hoặc chỉ cần vài giờ là trở thành tro bụi dưới ngọn lửa của lò thiêu, điều đó cũng khiến cho chúng ta tinh tấn hơn để tu tập.

Tứ Niệm Xứ là hành trình Tuệ Quán, là đạo lộ thanh tịnh đưa đến an lạc, tịnh chỉ, Niết Bàn. Các đề mục trong Tứ Niệm Xứ tùy theo sự vận dụng hành trì khác nhau mà trở thành đề mục cho định hay tuệ. Ví dụ đề mục hơi thở, nếu dùng tầm và tứ để thực hành và tập trung vào đó, thì nó trở thành đề mục của Định, dần dần xuất hiện các ấn tướng (nimitta) và có thể đắc được các tầng thiền. Nhưng cũng là đề mục hơi thở, nhưng dùng chánh niệm và tỉnh giác để theo dõi, nhằm nhận ra khía cạnh tam tướng trong hơi thở, thì lúc này hơi thở trở thành đề mục của minh sát, tuệ quán hay Vipassana. Cũng vậy, chỉ là hơi thở nhưng nếu biết về khía cạnh cảm giác của hơi thở thì trở thành niệm thọ, biết tâm nào đang thở là niệm tâm và pháp nào sinh khởi khi đang thở là niệm pháp.

Tứ Niệm Xứ như ngôi nhà có bốn cửa, tùy theo căn tính của mỗi người mà bước vào ngôi nhà giác ngộ bằng cánh cửa nào. Tuy nhiên, dù thực hành niệm xứ nào thì ba yếu tố luôn luôn phải có mặt, đó là: nhiệt tâm, tỉnh giác và chánh niệm. Nhiệt tâm nguyên gốc Pali là “ātāpī”, nghĩa là “sức nóng của mặt trời”, chỉ cho sự tinh tấn thường trực để hành trì nhằm đốt cháy những phiền não, bất thiện pháp. Một người không có sự nỗ lực không thể thành tựu bất cứ điều gì. Nhưng sự nỗ lực không đúng cũng sẽ không dẫn đến kết quả, do đó trí tuệ hay sự tỉnh giác là điều kiện thiết yếu. Tỉnh giác là sự thấy biết rõ ràng, xuyên suốt để xuyên thấu bản chất của đối tượng. Muốn thấy biết rõ ràng thì tâm phải trụ trên đối tượng, giữ tâm không tản mạn ra khỏi những trần cảnh bên ngoài. Để bắt đầu thực tập, cũng cần có niềm tin vào phương pháp hành trì, do đó tín không được nhắc đến trong bài kinh nhưng cũng cần hiểu ngầm là phải có. Đó là lý do khi giảng giải về kinh Tứ Niệm Xứ, các nhà chú giải nhắc đến 5 tâm sở không thể thiếu khi hành thiền: Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ. Đây cũng chính là Ngũ Căn và Ngũ Lực trong Ba mươi bảy phẩm trợ đạo.

Thực hành Tứ Niệm Xứ, hay Thân Quán Niệm Xứ, hoặc chỉ một đề mục trong nhóm thân Quán là niệm hơi thở, cũng giúp cho chúng ta có được an lạc và giải thoát ngay trong cuộc đời này. Pháp hành Tứ Niệm Xứ là nơi trú ẩn an toàn nhất cho nhân loại giữa cuộc đời vô thường, bất trắc, đổi thay, biến dịch. Trú vào Tứ Niệm Xứ với mục đích chế ngự tham ưu ở đời. Tham và ưu là đại diện cho những phiền não thô tế trong tâm. Khi không còn thích và ghét, biết rõ bản chất và sự vận hành của thân tâm, lúc đó chúng ta thấy được Pháp, và ai thấy Pháp thì người đó thấy Như Lai. Một người có hành trì Tứ Niệm Xứ thì trong mọi hành động, cử chỉ, thái độ, ứng xử sẽ đúng mực, đem lại an lạc cho những người xung quanh, góp phần xây dựng thế giới trở nên tốt đẹp.

Tìm kiếm